Ünlü yazarımız Yaşar Kemal'in, 'Bozkırın Tezenesi' olarak nitelediği Orta Anadolu'nun çığlığı Neşet Ertaş'la sohbet ederken, çocukken babası Muharrem Ertaş'tan dinlediğim Dadaloğlu'nun, 'Kalktı göç eyledi Avşar elleri' bozlağı beynimde yankılandı. Sonra uzun zamandır dinlemeye hasret kaldığımız Neşet Ertaş'ın yanık türküleri aklıma geldi. Burada da imdadıma Kalan Müzik yetişti. Yıllar yılı milyonlarca insanımızın gönlünde taht kuran bu güldesteleri Kalan Müzik, CD olarak yeniden piyasaya sundu. 'Türkü dostu' Bayram Bilge Tokel de, 'Neşet Ertaş Kitabı'nı yazarak bir 'gönül borcu'nu yerine getirdi, kadirbilir sevgili okurlar:
- Neşet baba, türkülerinizi diğer aşıklar gibi neden kendi adınızla söylemediniz?
- Bu bizim yaşamımızdaki o baskılardan, şuuraltından doğan aşağılanmışlığın ve ezikliğin içinde oluşumuzdan doğuyor. Bunu babama sordum, o da, 'Ah oğlum, söylenecek söz çok, ama sarf edecek yer yok' dedi. Hiç unutmam bu sözünü babamın. Daha sonra babama, 'Birşeyler söylemek istiyorum. Ne diyeyim sonunda?' dedim. Anladı rahmetlik. 'Bize 'Garipler' derler oğlum' dedi. Onun için türkülerimin sonunda bir 'garip' sözcüğü yer alır.
- Eserlerinizi seslendirenler size telif ödediler mi?
- 'Telif Hakları Kanunu' çıkalı iki sene oldu. Türkülerimizi okumak isteyenler arıyor. Ama 'anonim' şeklinde okuyanlar gene okuyor.
- Bu hırsızlık değil mi?
- Baamı soruyorsunuz bunu?
- Kime sorayım?
- Televizyonlarda gorüyorum, bizim bozlaklarımızı, türkülerimizi çalıp söyleyenler, adımızı anmamak için ellerinden ne geliyorsa onu yapıyor.
- Aşıklığın yasası peki?
- Aşıklığın yasası aşıktır. Aşkı tanıyan Hak'kı tanır. Hak'kı tanıyan haksızlık yapmaz ki! Onlar Hak'kı tanımıyorlar ki, haksızlık yapıyorlar.
- Yıllarca sizi 'Abdal', 'Çingene'diye aşağılayanlara sözünüz?
- 'Abdalız' ama 'Çingene' değiliz
Dünya cennettir insana
Eşit olsun sana bana
Kıyılmasın hiçbir cana
Analar ağlamasın.
xxx
İsterim ki bu dünyada
Hiç kimse cahil kalmasın
Okusun ilmin kitabını
Cahilden akıl almasın
xxx
Gendi gendini yedenlere
İlim tahsil edenlere
İlime doğru gidenlere
Cahalet mani olmasın
xxx
İlim edenler nurlaşıyor
İlim etmeyen körleşiyor
İliminen dünya birleşiyor
Söyleki neden olmasın
- Almanya'da 23 yıl süreyle Türk kültürüne yaptığınız katkılardan dolayı, sizi kutlamayı akıl eden yetkiliye rastladınız mı hiç?
- Öyle özel bir ilgi görmedim. Tabii görmem de şart değil. Ben halk sanatçısıyım, halkınan ilgiliyim. Ben onlardan uzağım, onlar benlen.
- Babanız dışında sizi etkileyen sanatçı oldu mu?
- Ben babamdan etkilendim.
- Peki 53 yıl boyunca aynı çizgide çalıp söylemek zor olmadı mı?
- Efendim zor olacak birşey yok, çünkü babamın duyguları bana yetti .
- Aşık Mahsuni Şerif'ten etkilendiniz mi?
- Ben Mahsuni'den etkilendim. Ama şahsen dövüşürdük biz onunla.
- Neyi bölüşemezdiniz?
- Tarlayı bölüşemezdik de... Ama ben Mahsuni'yi severim. O, gerçekten bilen ve gerçeği bilen bir ozan.
- Yaşar Kemal neden size 'Bozkırın Tezenesi' dedi?
- 1968'de Almanya'dan gelirken kaza yapmıştık Yugoslavya'da. Orada hapishaneye düşmüştüm. Hapishanedeyken Yaşar Kemal bana bir kitabını gönderdi. Üstünde de 'Bozkırın Tezenesi'ne geçmiş olsun'diye bir not vardı. Bir tek Yaşar Kemal'den geldi o not. Başka da hiç kimseden gelmedi!
- 'Bozkırın Tezenesi' olarak Arif Sağ'ın, bağlamanın sapını kısaltmasına sözü nedir?
- Şimdi Musa gardaş, Aşık Veyselimizin parmakları işlemezdi. Bir yerden tutardı, o böyle şiirlerini okurdu. Arif olsun, Musa olsun 'bağlama düzeni'nden çok tatlı nağmeler verdiklerini izliyorum. Ama şurda bir gerçek var.
- Nedir?
- Bu bağlama düzeninde avucunun içindeki dört perdeyi çok güzel kullanıyorlar. Hem de öğrenciler çok çabuk öğreniyorlar. Ama o orda kalıyor. Artı bir başka melodi çal diyecek olsan, çalamayacak. İsteği ve hevesi orda bitecek. Bırakacak o.
- Çüzüm?
- Bu 'tambura düzeni' dediğimiz re perdesinden tutulursa, re perdesi kainattaki bütün müziklerin hepsine hükmedebiliyor.
- Bozlak nedir?
- Bozlak bir feryattır Musa gardaş, feryat. Yani derdini isyan ediyor.
- Geriliklerimize sözünüz?
Gözleri kör değil kulağı sağır
Bütün kainatı bilmekte insan
Hayvan cehennemde cezası ağır
Huriler içinde cennette insan
xxx
Cennettir bu dünya insan olana
Cehennem de burda hayvan olana
Gönül haktır gıymatini bilene
Onu saygıyla almakta insan
- Bayram Bey'in size ilişkin kitabını okudunuz mu?
- Şöyle bir karıştırdım. Babam hiçbir türküsü için 'benim' dememiştir. Ama ben biliyorum ki iki tane türküsünü benim için söylemiştir. Bayram Bey, o türküler için 'anonim' diye yazmıştır.
- Hangileri?
- Biri 'Neden garip garip ötersin bülbül?' Bir de onun bir başka bülbül türü vardır. 'Bilmem neden böyle soldun/ Niye düştün zara bülbül?'
- 'Zahidem Türkünüz' için, 'maya' diyorsunuz. Bozlak ile maya arasındaki fark?
- Şimdi bozlak sınırsız bir feryattır. Onun ölçüsü yoktur. Bozlak'ın küçüğü uzun havadır. O ölçülüdür. Uzun havanın küçüğü de 'maya'dır.
- Babanızın yanında bozlak söyleyememenizin nedeni?
- Ben babamı aşamazdım, mümkün değil. Yani babamın bozlaklara verdiği feryadı ve ruhu veremezdim.
- TRT'de olduğunuz dönemde türkülerinizi engelleyenler oldu mu?
- TRT Ankara THM Şube Müdürü Nida Tüfekçi, bencilliğinden dolayı türkülerin gırtlağını boğanlardan birisiydi. Eğer türkülerin gırtlağı zamanında boğulmasaydı, türküler bu kadar gecikmezdi su yüzüne çıkmaya. Nida Tüfekçi önce Aşık Veysel'in, sonra da benim ve benim gibi ozanların türkülerini radyodan, radyo arşivinden çikardı. Sonra ben radyoyu terk ettim.
- 'Her an gözümde perdesin/Nere baksam sen ordasın/Mevlam ayrılık vermesin/Gökte uçan kuşa Leylam', türkünüzdeki Layla'yı hâlâ arıyor musunuz?
- Leyla gönülün sultanıdır. Leysa'sız insan bir guru ağaç gibidir. Leyla olmasa, bahçenin rengi olur mu?
- Kim bu Leyla peki?
- Bütün hanımlar için söylüyorum bunu. Bütün hanımlar Leyla.
- Aşıkların dilindeki 'iman?'
- İman bence sevgidir.
- Nasıl bir sevgi?
Gece gündüz baharımda yazımda
Arıyordum onu hayli zamandır
Şu benim özümde benim gözümde
Sevişmek ibadet, sevgi imandır
- Ayrım yapanlara sözünüz?
Dünya cennettir insana
eşit olsun sana bana
kıyılmasın hiç bir cana
anaları ağlamasın
xxx
Can yakmadan atom gücü
birleşsinler tüm bilimci
dilerim olsun sahici
dünyada silah kalmasın
xxx
Gendini bilen bunu anlar
çünkü haktır bütün canlar
yardımlaşsın tüm insanlar
dünyada fakir kalmasın
xxx
Bir Garib'im, budur derdim
Tüm dünyayı ben de gördüm
İsterim ki benim yurdum
Dünyadan geri kalmasın
türkü sitesi - turkuler.com