BAHÇEDE BARIM KALDI

            Bahçede barım kaldı                           Bizim bayram ne zaman

            Hayvada narım kaldı                           Elli gün kaldı heman

            Ana bacı el atın                                Elli gün gelsin geçsin

            Hurcunum yarım kaldı                        Sevinir uşak çoban

            Elli günü say otur                              Dildökümü bin olsun

            Karmala kuzu getir                             Veren evler şen olsun

            Kentin ağa bacısı                               Sevindirin bizleri

            Bizlere azık getir                                 Gününüz ağ gün olsun

                                    Veren eller sağ olsun

                                    Damağınız çağ olsun

                                    Sayacıyı sayanın

                                    Oğlu kızı çoğ olsun ^[107]

            (bar : meyve, hurc : heybe, karmalamak : elle kavrayıp kaldırmak, dildökümü : "Kuzu ayı" denilen Mart, damak : keyf, lezzet, huzur, çağ : sevinç, neş'e)

ç. Oturak Türküleri

            Anadolu’da halk dayanışma, yardımlaşma, kaynaşma ve dostluk kurup pekiştirmek amacıyla zaman zaman bir araya gelirler. Bu ekseriya ekim ayından bahara kadar icra edilir. Toplantılara, muhtelif yörelere göre farklı isimler verilir. Sözgelişi; Çankırı, Gerede’de sohbet, fırıttım, Safranbolu, Bartın, Kütahya, Kastamonu, Bolu ve Konya’da muhabbet, gezek, sıra, perde, arfane, birikme, oturak, Van’da oturmak, Ankara’da cümbüş, Antalya ve Isparta’da kef, keyif, Balıkesir Edremit’te oda teşkilatı, Dursunbey’de barana / sohbet  sözleri verilen adlardan bazılarıdır.^[108] Barana /Oturak toplantısına gelecek olanda sağlam kişilik aranır. Söz ve yaşayışıyla toplumda kendisine yer etmiş kişiler bu toplantıda sık sık bir araya gelerek sohbet eder, oyunlar oynar, türküler söylerler.

            Aşağıya kaydettiğimiz Sohbet Övme Türküsü söylenen türkülerden biridir. Bu türkü ile sohbete son verilir ve bir sonraki sohbetin kimin evinde kalacağı tayin edilir.

                                    SOHBET ÖVME TÜRKÜSÜ

            Uzunçarşı baştan başa                         Eşeğim gelir odundun

            Keklik seker taştan taşa                       Yemeğin yenmez tadından

            Geçmiş olsun (...) Paşa                        Yahnisi koyun budundan

                        Sevdiğim bir o sardığım bir o     Bağlantı

                        Olacak sohbet senindir

                        Senindir gerçek senindir

            Papuçların muştası                             Kızıl üzüm turşusu

            Karşısındadır ustası                           Yüzüne vurmuş ekşisi

            Bunlar saraylı hastası                         (...) Bey’in has komşusu

                        Bağlantı                                                Bağlantı

            Koyun gelir kuzu ile                           Uzunçarşı baştan başa

            Ayağının tozu ile                                 Keklik seker taştan taşa

            On beş ahbap sözü ile                         Kadem ola (...) Paşa

                        Bağlantı                                                Bağlantı^[109]

5. Askerlik Türküleri

            Askere yolcu etme, sıladakilerin gözleri yolda asker beklemeleri, askerlerin tezkereyi iple çekmeleri, seferberlik türküleri, asere gidip gelmeyen yiğitler için söylenmiş türküler bu çerçevede ele alınabilir. 

                        ASKER YOLU BEKLERİM

                        Asker yolu beklerim

                        Günü güne eklerim

                        Sen git yarim talime de

                        Ben burayı beklerim

                                    Mendilimde gül oya

                                    Gülmedim doya doya

                                    Asker yolu beklerim de

                                    Günleri saya saya

            Pilav bişirdim yavan (da)                 Sucu sucu suyunan

            Üstüne kıydım soğan                      Soğan acısıyınan

            Yatağına uzanmış (da)                    Küsüdüm de barıştım

            Uyan askerim uyan                        Yarin bacısıyınan

                        Bağlantı                                                Bağlantı^[110]  

                        ASKER UĞURLAMA TÜRKÜSÜ

Asker bayrağını kuma dikmişler                 Bizim bayrağımız kanlı yazılı

Küçücük yarimi asker etmişler                 Üzerinde ay yıldızı dizili

Almışlar gitmişler bilmem n’etmişler          Askere gidenler körpe kuzulu

Güle güle hasret benden yar sana            Güle güle hasret benden yar sana

Kapıda bağlıdır kınalı koçum                    Yaptıralım kahveleri hanları

İzine gelirsen yar senin için                    Kaldıralım kasaveti gamları

Sinemde saklıdır verdiğin saçın                Dolanır da yar sılaya gelirse

Güle güle hasret benden yar sana            Kestiririm çifte kurbanları ^[111]

                                    BİR MEKTUP YAZDIM

Bir mektup yazdım da posta almadı            Tel çekmiştim giden ayın üçüne

Cevap beklemeye sabrım kalmadı             Cevap gelmez korku düştü içime

Firar edecektim param kalmadı                 Karıştır çantayı bir bak içine

Sevdiğimden mektup var mı postacı            Sevdiğimden mektup var mı postacı

Trenin yolları demir değil mi              Ömrümün kervanı tünele daldı

Askere verilen emir değil mi                Sandım ki gönlümün gülleri soldu

Çileye katlanmak ömür değil mi            En fazla yarimi göresim geldi

Sevdiğimden haber var mı pastacı            Sevdiğimden haber var mı postacı ^[112]

6. Yiyecekler Üzerine Söylenmiş Türküler

                                                ÇİĞ KÖFTE

            Çiğ köfteler ne acı                         Çiğ köfte dama kaçtı

            Ayran bunun ilacı                              Ayran peşine düştü

            Çok yoğur gelin bacı                             Çok yedim karnım şişti

            İlle canım çigğ köfte                            İlle canım çigğ köfte

            Çiğ köfteyi yoğuran                                  Çiğ kögtenin bulguru

            Yemez bunu doyuran                         Boğazdan geçmez kuru

            Bol ayran taze soğan                          Bacım ayranın duru

            İlle canım çigğ köfte                            İlle canım çigğ köfte

                                    Servi kavak uzun uzun

                                    Yaprakları düzüm düzüm

                                    Ev sahibi ik gözüm

                                    İlle canım çiğ köfte ^[113]

7. Hayvanlar Üzerine Söylenmiş Türküler

                                                    HOROZ

            Horoz değil katır idi                          Horoz değil kuzu idi 

            Dağdan odun getirirdi                       Mahallenin kızı idi

            Her işleri bitirirdi                           Bir köylünün sözü idi

                        Kuşum civcivi cak oldu             Bağlantı

                        Çil horozum yok oldu

            Tekkesi var elim gibi                            Kırk tavuğun kocasıydı

            Kanadı var kilim gibi                           Piliçlerin babasıydı

            Ayağı var belim gibi                          Mahallenin hocasıydı

                        Bağlantı                                                Bağlantı

            Sabahtan erken kalkardı                      Horozumu şaşırdılar

            Kuyruğu dala dikerdi                         Odamdan dama aşırdılar

            Yedi köye hükmederdi                             Suyuna bulgur pişirdiler

                        Bağlantı                                                Bağlantı

            Horoz değil deve idi                           Çimenlerde yayılırdı

            Ön dişleri geve idi                         Tilki görünce bayılırdı

            Yedi tavuğu sever idi                        Çok ünlüydü sayılırdı

                        Bağlantı                                                 Bağlantı

            Bu horoz değil de arslan                       Çil horozum yağlı idi

            Su içerdi altın tastan                          Şam dalında bağlı idi

            Yeni ayrıldındı dosttan                        Çil horozun oğlu idi

                        Bağlantı                                                  Bağlantı ^[114]

                        PİŞİGE VURDUM TAŞINAN

                        Pisige vurdum taşınan

                        Gözleri doldu yaşınan

                        Kebabı yuttu şişinen

                                    Ev harabın pişiği

                                    Tezharabın pişiği

                                    Pisik de değil kendisi

                                    Ay havar havar havar  

                                    Onların kastı bende var

                                    Hastayım vay başım döner

            Pisiğin gözleri ala                               Pisigin gözleri sarı

            Başına yığmış beş bela                        Kavurmayı etmiş yarı

            Beşinden de bir kala                           Pastırmaya degme bari

                        Bağlantı                                                Bağlantı^[115]

            (pisig / pişig : kedi)

                                           SIÇAN TÜRKÜSÜ

            Bizim sıçan rafta gezer                Bizim sıçan takır tukur

            Pissiğin bağrını ezer                     Sanırsın bir nallı katır

            Bulgura karanfil dizer                   Fakat bilmez gönül hatır

            Hatırl’olmuş bizim sıçan                Hatırl’olmuş bizim sıçan

                                                Bizim sıçan evlenici

                                                Parası çok hak verici

                                                Dükkânlardan un alıcı

                                                Çalgıc’olmuş bizim sıçan^[116]

            8. Olay Türküleri

            Türkülerin pekçoğu herhangi bir olay sonrası ortaya çıkmıştır. Gurbet, hasret, ölüm, öldürme, felâketler, sevinçler vs gibi çeşitli olayların  her biri, bir türküye konu olmuştur. Sayısız örnekleri olan olaya bağlı türküler, şayet hikâyesi biliniyorsa, insanlar üzerinde daha fazla etki bırakırlar.

            YÜKSEK YÜKSEK TEPELERE

            Malkara köylerinden olan Zeynep, uzak bir köyden olan Ali isminde bir delikanlıya verilir. Zeynep, yedi yıl baba evine hasret kalır. Yüksek bir tepeye çıkıp içinin acısıyla derdini dile getirir ve şunları söyler:

            Yüksek yüksek tepelere ev kurmasınlar

            Aşrı aşrı memlekete kız vermesinler

            Annesinin bir tanesini hor görmesinler

                        Uçan da kuşlara malum olsun ben annemi özledim

                        Hem annemi hem babamı hem köyümü özledim

            Babamın bir atı olsa binse de gelse

            Annemin yelkeni olsa açsa da gelse

            Kardeşlerim yollarımı bilse de gelse

                        Uçan da kuşlara malum olsun ben annemi özledim

                        Hem annemi hem babamı hem köyümü özledim

            Zeynep yataklara düşer. Baba evine haber gönderilir. Anası-babası altı günlük yolculuktan sonra kızlarının yanına ancak gelebilirler. Ne çare ki, kızları ölüm döşeğindedir. Zeynep, anası babasıyla hasretini giderdikten sonra, son nefesi verir.^[117]

  9. Bitki ve Çiçeklerle İlgili Türküler

                                    ÇİĞDEM DER Kİ BEN ELÂYIM

          Çiğdem der ki ben elâyım                   Nevruz der ki ben nazlıyım

            Yiğit başına belâyım                           Sarp kayalarda gizliyim

            Hepisinden ben alâyım                        Mavi donlu gök gözlüyüm

            Benden âlâ çiçek var mı                    Benden âlâ çiçek var mı

                 Al baharlı mavi dağlar                           Bağlantı

                 Yarim gurbet elda ağlar                    

            Lale der ki hey hey tanrı                Sümbül der ki boynum uzun

            Benim boynum neden eğri                Yapraklarım düzüm düzüm

            Yardan ayrı düştüm gayrı                Beni ak gerdana dizin

            Benden âlâ çiçek var mı                    Benden âlâ çiçek var mı

                 Al baharlı mavi dağlar                           Bağlantı^[118]

                 Yarim gurbet elda ağlar

            Bu türkünün bir varyantı da şu şekildedir:

            Lale der ki ben laleyim                         Yasemin der boynum uzun

            Kanadım altı karayım                         Çiçeklere yoktur sözüm

            Cümle çiçekten alâyım                         Kibarlardır iki gözüm

            Hangimiz güzel çiçekler                       Hangimiz güzel çiçekler

            Nergis der ki ben nazlıyım                       Çiğdem der ki ben alâyım

            Sarp kayalarda gizliyim                        Yiğit başına belâyım

            Mavi donlu gök gözlüyüm                     Hepisinden ben alâyım

            Hangimiz güzel çiçekler                       Hangimiz güzel çiçekler

            Menevşe der hey hey tanrı                Beyaz gül der ben beyazım

            Benim niye boynum eğri                  Gece gündüzden ayazım

            Yardan ayrı düştüm gayrı                Cümle çiçeklerden azam

            Hangimiz güzel çiçekler                       Hangimiz güzel çiçekler

            Pembe gül der ben güzelim                 Reyhan eydür sözüm haktır

            Yanakta bade süzerim                       Cümle çiçekler ahmaktır

            Kibar ellerde gezerim                        Hepimiz de bir topraktır

            Hangimiz güzel çiçekler                    Hangimiz güzel çiçekler ^[119]

                                                MADIMAK

            Madımak bitti m’ola                           Madımağın alları

            Yolları tuttu m’ola                             Tuttu m’ola yolları

            Ela gözlü nazlı yar                              Hiç aklımdan çıkmıyor

            Beni unuttu m’ola                               Yarin tatlı dilleri

                        Ah madımak madımak                      Bağlanatı

                        Yar madımak madımak

                        Dön de bir yol beri bak

            Madımak  kurutmadım                         Madımak biter oldu

            Yar seni unutmadım                            Yolları tutar oldu

            Hatırını saydım da                                Kömür gözlü sevdiğim

            Üstüne yar tutmadım                           Gözümde tüter oldu

                        Bağlantı                                                Bağlantı^[120]

            10. Satıcı Türküleri 

            KİLCİ TÜRKÜSÜ

            Saçın temizliği ve bakımı için kullanılan killer, Anadolu’da yeşil veya kırmızı renkte kil satılırdı. Kilciler, eşeklerine yükledikleri killeri mahallelerde, bilhassa kadın hamamları önlerinde, türküler söyleyerek killerini daha kolay satma imkânı bulurdu. 

                                                KİLCİ TÜRKÜSÜ

            Hamamın kapısı keçeli                     Hamamın kapısı tahta

            Hamamcı yüzü peçeli                      Yüzüğümüz kaldı tasta

            Kilci oğlan gel içeri                         Kilcinin eşeği hasta

                        Kil isteyen hanımlar                                    Bağlantı

                        Kil alan var mı

            Eşeğimin boynu çanlı                     Eşeğimin burnu huzzem

            Dört ayağı gümüş nallı                  Gel oğlan yanıma uzan

            Hamamcı pek fakir hallı                 (Şimdi) gelir aramızı bozan

                        Bağlantı                                                Bağlantı

            Kimi zaman kilci ile kadınlar birbirlerine karşılık verirler. 

            Kadınlar:                                              Kilci:

            Kilci emmi gel buraya                        Eşeğim varmaz oraya

            Bir batmanı kaç liraya                          Bir oraya bir buraya

            Düşman girmesin araya                     Üç batmanı beş paraya

                        Bağlantı                                                Bağlantı

            Kilci  emmi işte hamam             Ben bir fakir kilci oğlan

            Tasım tarağım tamam             Hamamcıya denk olamam

            Gitme sensiz duramam             Sonra ne der annen baban

Bağlantı Bağlantı^[121]

  11. Ekin Türküleri

Divriği’de Ekin yolan / biçen kişilerin daha iyi çalişmasi için güzel sesli olanlar tarafindan söylenen türkülerdir. Karşilik olarak söylenen bu türkülere “çifte” denir.

Ağarmış arpası fiği kurumuş

Benim yarim dere dere yorulmuş

Ey yar benim gönlüm sana vurulmuş

Gel otur yanıma yar n’olur n’olur

Akşam olup gölge köye dönünce

Saçinin ucuna belik örünce

Ekin bitip irgat köye dönünce

Biraz da dertleşek yar n’olur n’olur

Su yolunda ben o yare kavuştum

Yar aşagi ben yukari savuştum

Kaç gündür küsülüyüm o yar ile

Öptüm yanagindan yine bariştim ^[122]

12. Ramazan Davulcusu Türküleri

BESMELEYLE ÇIKTIM YOLA

Besmeleyle çiktim yola         Yagmur yagar dolu dolu

Selâm verdim saga sola         Uzaktir Kabe’nin yolu

İki gözüm Hasan Efendi         Bu aylarda oruç tutan

Ramazan şerifleriniz mübarek ola     Allah’ın sevgili kulu

Evlerinin önü iğde     Davuluma vurdum turayı

İğdenin dalları yerde     Dolandım geldim burayı

Ratip Efendi’yi sorarsan     İki gözüm Tahir Efendi

mavi boyalı yeni evde     Bugün bırakmam bu sırayı ^[123]

13. Kişiler Üzerine Söylenmiş Türküler

HEKİMOĞLU

Hekimoğlu derler benim aslıma

Aynalı martin yaptırdım kendi neslime

Hekimoğlu derler ufak bir uşak

Bir omuzdan bir omuza on arma fişek

Konaklar yaptırdım mermer direkli

Hekimoğlu dediğin de aslan yürekli

Konaklar yaptırdım döşedemedim

Ünye Fatsa bir oldu da baş edemedim

Ünye Fatsa arası Ordu da kuruldu

Hekimoğlu dediğin o da vuruldu ^[124]

14. Keder, Dert ve Hastalık Türküleri

BİR OF ÇEKSEM

Bir of çeksem karşıki dağlar yıkılır

Bugün posta günü canım sıkılır

Ellerin mektubu gelmiş okunur

Benim yüreğime hançer sokulur

Bir of çeksem karşıki dağlar iniler

İflah etmez bu dert beni yeniler ^[125]

BURÇAK TARLASI

Sabahınan kalktım südü pişirdim

Südün köpüğünü yar yar yere taşırdım

Kaynanamdan korktum aklım şaşırdım

Ah ne yaman da zorumuş burçak tarlası

Burçak tarlasında yar yar gelin olması

Sabahınan kalktım ezan da sesi var

Ezan sesi değil burçak yası var

Sorun şu adamın kaç tarlası var

Bağlantı

Elimi salladım değdi dikene

İlahi kayınbaba ömrün tükene

İntizar ekerim burçak ekene